SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation) davaları, formel olarak hukuk sistemi içinde açılan davalar olmakla birlikte, uluslararası literatürde bu davalar özellikle yarattıkları etki üzerinden değerlendiriliyor. Bu tür davalarda temel tartışma, davanın hukuki sonucundan ziyade, dava sürecinin kamusal katılım üzerindeki etkisi etrafında şekilleniyor.
SLAPP olarak nitelendirilen davalarda, davacı tarafın yüksek tazminat taleplerinde bulunması, uzun sürebilecek yargı süreçlerinin işletilmesi ve davalı konumundaki kişi veya kurumun maddi ve manevi yük altına girmesi sık karşılaşılan unsurlar arasında yer alıyor. Bu durum, dava konusu olan açıklama veya faaliyetin hukuki sınırları aşmasa bile, davaya maruz kalanlar açısından ciddi bir caydırıcı etki yaratabiliyor.
Uluslararası örneklerde SLAPP davalarının; gazeteciler, sivil toplum aktörleri, çevre savunucuları ve yerel düzeyde kamuoyunu bilgilendiren bireyler üzerinde yoğunlaştığı görülüyor. Bu alanların ortak özelliği, kamu yararı içeren konularda görünürlük ve eleştirel tartışma üretmeleri.
Uzmanlara göre, SLAPP davalarının etkisi yalnızca dava açılan kişiyle sınırlı kalmıyor. Benzer alanlarda faaliyet gösteren diğer kişi ve kurumlar da olası hukuki riskleri göz önünde bulundurarak öz denetim uygulamaya başlayabiliyor. Bu da kamusal tartışma alanının zamanla daralmasına yol açabiliyor.
SLAPP davalarının ayırt edici özelliklerinden biri, çoğu zaman tekil ve bağımsız vakalar gibi ele alınmaları. Ancak bu davalar belirli bir bağlamda ve tekrar eden biçimlerde ortaya çıktığında, sistematik bir izleme ihtiyacı doğuyor. Bu izleme, davaların niteliği, tarafları ve sonuçları hakkında daha sağlıklı bir değerlendirme yapabilmeyi mümkün kılıyor.
FreePress Monitor, SLAPP olasılığı taşıyan dava ve hukuki girişimleri, editoryal ve belgelendirici bir çerçevede izlemeyi amaçlıyor. Amaç, bu davalar etrafında oluşan hukuki ve kamusal etkiyi görünür kılmak ve kamuoyunun erişimine açık bir bilgi zemini oluşturmak.
Bu yaklaşım, ifade özgürlüğü ve kamusal katılım alanında yaşanan baskıların yalnızca sonuçlarıyla değil, süreçleriyle birlikte değerlendirilmesini hedefliyor.