Türkiye’de ifade ve akademik özgürlükler alanında yaşanan en kapsamlı yargı süreçlerinden biri olan Barış Akademisyenleri davası, yayımlanmasının 10. yılında yalnızca bir bildiriyi değil, aynı zamanda kamusal katılımı bastırmaya yönelik dava pratiklerini yeniden tartışmaya açıyor.
Bu noktada sıkça dile getirilen kavram SLAPP’tır. SLAPP, İngilizce “Strategic Lawsuit Against Public Participation” ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçeye “Kamusal Katılımı Bastırmaya Yönelik Stratejik Davalar” olarak çevrilir. Bu tür davaların temel amacı, hukuki bir kazanımdan çok; eleştiren, barış talep eden ya da kamu yararına söz söyleyen kişileri yıpratmak, susturmak ve caydırmak olarak tanımlanır.
Barış Akademisyenleri’nin 2016 yılında yayımladığı bildiri, çatışmaların sona erdirilmesi ve barışçıl çözüm çağrısı içeriyordu. Ancak bu metin, imzacıları açısından ceza soruşturmaları, toplu yargılamalar, gözaltılar, tutuklamalar ve üniversitelerden ihraçlar ile sonuçlandı. Süreç, bireysel cezalandırmanın ötesinde, akademi dünyasına yönelik kolektif bir gözdağı mekanizması olarak işledi.
Davaların niteliği SLAPP tanımıyla büyük ölçüde örtüşüyor:
- Kamu yararına yapılan bir açıklama hedef alındı.
- Yargı süreçleri uzun, belirsiz ve yıpratıcı biçimde yürütüldü.
- Amaç, akademisyenleri mahkûm etmekten çok toplumsal ve mesleki bedel ödetmek oldu.
- Sonuç olarak ifade özgürlüğü alanında oto-sansür yaygınlaştı.
2019 yılında Anayasa Mahkemesi bildiriyi ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirse de, ihraç edilen akademisyenlerin büyük bölümü görevlerine dönemedi. Bu tablo, SLAPP davalarının en belirgin özelliğini bir kez daha ortaya koydu: Hukuken haklı olunsa bile fiilen cezalandırılma.
Barış Akademisyenleri, bildirinin 10. yılında “barış hakkı yargılanamaz” talebini yinelerken, yaşananları yalnızca geçmiş bir hukuki süreç olarak değil; bugün de ifade özgürlüğünü tehdit eden sistematik bir baskı modeli olarak tanımlıyor. Bu nedenle dosya, Barış Akademisyenleri sürecini Türkiye’de SLAPP uygulamalarının en çarpıcı örneklerinden biri olarak ele alıyor.