Türkiye’de ifade özgürlüğü ve kamuoyuna katılım alanındaki hukuki tartışmalar çoğunlukla ceza davaları üzerinden yürütülse de, son yıllarda sivil hukuk kapsamında açılan davaların da benzer etkilere yol açtığı gözlemleniyor. Bu davalar arasında, uluslararası literatürde SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation) olarak tanımlanan niteliklere sahip örneklere rastlanıyor.
Sivil davalar çoğu zaman kişilik haklarının ihlali, tazminat talepleri veya itibarın korunması gerekçeleriyle açılıyor. Ancak bazı durumlarda, davanın bağlamı, taraflar arasındaki güç dengesi ve dava sürecinin yarattığı mali ve idari yük birlikte değerlendirildiğinde, kamusal katılım üzerinde caydırıcı bir etki ortaya çıkabiliyor.
Türkiye bağlamında bu tür davaların; gazeteciler, yerel düzeyde kamuoyunu bilgilendiren yurttaşlar, çevre ve insan hakları alanında faaliyet gösteren kişi ve gruplar üzerinde yoğunlaştığı yönünde değerlendirmeler bulunuyor. Bu alanlar, kamu yararına ilişkin bilgi üretimi ve eleştirel tartışmalar açısından önem taşıyor.
SLAPP niteliği taşıyabilecek davalar genellikle tekil vakalar olarak ele alınıyor ve çoğu zaman dava sonuçlandıktan sonra gündemden düşüyor. Bu durum, benzer davaların farklı zamanlarda ve farklı aktörler tarafından tekrar edilmesine zemin hazırlayabiliyor. Uzmanlar, bu nedenle söz konusu davaların süreç odaklı ve karşılaştırmalı bir biçimde izlenmesinin önemine dikkat çekiyor.
Sistematik bir izleme yaklaşımı, hangi dava türlerinin, hangi alanlarda ve hangi yöntemlerle açıldığını ortaya koymayı mümkün kılabilir. Ayrıca davaların seyri ve sonuçları hakkında kamuoyuna düzenli bilgi sunulması, bu tür hukuki girişimlerin kamusal etkisinin daha sağlıklı değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.
FreePress Monitor, SLAPP olasılığı taşıyan dava ve hukuki süreçleri, editoryal bir çerçevede takip ederek bu alandaki bilgi eksikliğini gidermeyi hedefliyor. Amaç, davaların yalnızca hukuki boyutunu değil, kamusal katılım ve ifade özgürlüğü üzerindeki etkilerini de belgelemek ve erişilebilir hale getirmek.
Bu çerçevede yapılacak izleme ve yayın faaliyetlerinin, kamuoyunda bilinç oluşturma ve hukuki süreçlerin daha şeffaf biçimde değerlendirilmesine katkı sunması amaçlanıyor.